Da pli baul - On Lembra
ls
anno1937 vevel jeu diesch onns ed encunter la stad ha ei giu num che jeu
sappi ir cun il bab olla"Muttsee" Nus vein giu la cusunza Candinas
da Surhein a dis ed ella ha fatg per mei ina schuba da sport e quei ord
dad in mantel dalla mumma, La schuba vevain per nuvs davongiu per arver
schei deva da far in pass pli grond. Las preparativas eran grondas essend
che nus stuevan purtar tut cun nus. Far il sacados era impurtont, e gie
buca emblidar il pli nezessari, Duront quell' uriala stevan nus mureri
gie nus fagevan buca mucs. Lu mavan nus la damaun sil tren da mesa las
nov e da Tavanasa a Breil cun igl auto da posta.

A
Breil salidavan nus auncl' onda Nesa ed igl aug Geli e suenter mavan
nus dalla val en. Mo lezza gada ha il bab tedlau sin il cussegl digl
aug e
nus essan i si l' alp quader e da leu enta Rubi. Aber oha, nus essan
gartegiai viaden memia bass e vegni viaden ellas plattas. Il bab ei staus
mal cussegliaus
dad ir quella via e scheva siper mei da quei cheu mai pli. Nus essan
arrivai en l'alp e leu ha ei dau caffe ed ina buna pulenta. Nus vein
durmiu el
fecler e la damaun beinmarvegl essan nus semess sin via encunter Plaun
Bels. Il bab ha anflau la via marcada cun ina colur cotschna suenter
la
qualla ei fuva dad ir per
vegnir al destin.
Da biala aura era quei lev mo schei deva viaden la
brentina
lu era ins leds da mintga segn .Entuorn suenter miezdi essan nus stai
el liug. Il bab ha giu dad inspectar tut e per mei era tut niev.Jeu selegravel
gia dad ir cun la honta per aua per far la suppa. Savens stuevan ins
era
prender en neiv e luantar, gie, leu fuva ei aunc ferdaglias. A durmir
essan nus i el" Winterraum" leu deva ei treglias su e sut,
e cozzas da launa avunda jeu quitavel che quei seigi immens greva peisa
sin ins.
Entuorn
la fin da fenadurda s.Onna sepinava la mumma dad ir on Lembra. Ella veva
hefti, far ora cul fier per tut las cundas, pachetar e metter Edu e Flurin
giu tier l' onda Dora. Quella gada astgava il Heini ir cun ella ed ils
sacados eran semtgai e pleins lu aunc ina gronda scatla camischas e culiars
per igl aug Teias da Breil, quei mava enina schevins, ed ei vegneva dau
giu el liug la rauba. A durmir mavan nus tier l' onda Nesa e la damaun
bauld cun il cavrer dalla val en.Quel purtava il sac dalla mumma per in
franc. La mumma era lu gnanc grad giuvna ed era buc trenada per da quels
strapaz ella bueva mintgaton in sitg vinars quei seigi bien pil cor e
vinavon mava ei en tutta calira.
Enqualga
vegneva il Derungs, il nurser da Lembra neu a rimnar las nuorsas scappadas
sul pass. Sch'ei deva ina sentupada fuva quei dengrau el purtava il sac
dalla mumma ed ins mava sin la" Biffertenhütte" a durmir.
La damaun marvegl lu sul pass. Sch'ei era schelau stuevans dar bein adatg
da buca selischnar dal cuvel giuadora. Il bab haveva viu a vegnir la gruppa
ed ius encunter jeu dueigi far tee e pinar la marenda. Jeu eral leda che
la mumma vegness, e lu vevel jeu bia da ruschanar a miu frar essend che
jeu vevel ussa in pullt temps saviu far mias experienzas, e quitavel che
jeu sappi mussar ad el tut.
Quei ha buca cuzzau ditg ed il Heini sepassava si sco in pign"
Hüttenwart" avon ils turists. El era buca schenaus e nus cantavan
seras ora per plascher dalla glieud. Nus dus maven a spass ed era a far
turas. Il Heini fageva il guid da muntogna nus prendeven cun nus ina suga
e mavan in detg toc siado encunter il "Nüschenstock". Si
leu essan nus schulai inagada dad in tgamin giuaden, e giu las detgas
vetas da puder siado quei ha fatg empau tema, e nus vein detg pulit paternos
tochen nus essan puspei stai en hetta. Era il lag fascinava nus e nus
semiaven con bi quei fuss de haver ina barca dad ir suravi.
uella
barca ei vegnida realisada in per onns pli tard cu, Flurin ed Eduard han
era saviu esser on Lembra ed era nos cusarins Sep Modest da Breil ed David
Willi da Domat. Ei fuva restau las hettas nua ch'ei era planisau da baghegiar
forzas d'aua on Lembra e quellas ha nies bab cumprau giu en emprema lingia
per duvrar da far lenna da cuschanar. Per quels buobs ei quei stau sco fatg
ed els han entschiet a resgiar e miserar lenna e per cletg deva ei guottas
avunda da zambergiar ina barca. Ei deva aunc da surtrer la nav cun"
Dachpappe" e luvrar ora empau endadens. Cun tgei premura ed inschign
ch'ei vegneva luvrau san ins simaginar.Tuts enseman han stuiu trer la nav
cun ina suga dalla neiv giuadora. E mo bufatg schar sluitar el lag O jemine,la
barca teneva buca o l'aua diltut. In ni dus menavan e l'auter stueva fierer
ora l'aua cun ina honta tgei vetas, Mo tuttina era perfin la Frl. Fäh
sesida e schau menar ella sur las undas. Ussa tuttenina miravan ils turists
inquietai e clamavan" sgr. Spescha per l'amur da Diu mirei cheu giu
tgei che quels affons peglian amauns quei ei prigulus quei savess dar ina
catastrofa".E daveras, sche nus patertgein ch' il lag veva tutta stad
aunc tocca da glatsch en loghens e tgei ferdaglia quei stueva esser, lu
vess ei duvrau pauc e sche in dad els fuss daus ell' aua, gnanc da patertgar.
Tut la societad han camberlau neutier ils socis e tuts ensemen han puspei
tratg la barca a riva e pli tard mess quella en in da quels lags pigns,
chei deva, cu la neiv luava.

Igl ei buca sempel da puspei prender si il fil suenter pli liung temps
cun miu scriver mo jeu sai seregurdar fetg bein da nos bials dis on Lembra.
Ei fuva buc' adina bial' aura ei deva suffel e brentina. Il pli cu il
suffel calava ed ei fuva quiet duront la notg veva ei dau ina detga bischa
quei era ina surpresa per ils turists ed ils plans da far turas vegnevan
disturbai. Nies bab veva adina pinau ina sgnoca ni in bien cussegl per
dar empau distractiun als hosps e lu vegneva ei dau jass ni cantau e magari
ruschanau da pli baul. Cunzun la sera raquintavan enqualin da sperts e
striegn Il bab saveva la detga dil "Nüschamannli "schei
capitava ch' il nurser da Lembra durmeva tier nus muort la mal'aura, vevan
nus legher. Il Derungs saveva da bia cass da glieud che segien vegni suenter
la mort e purtau avon ses giavischs. Els dumandavan da schar leger messas.
Nus tedlaven cun buca e nas e da quei da sien buca raschieni, il bab deva
lu la cambrola de far ir nus en treglia.
Savens
mavan nus sisum la hetta a durmir, nua chei veva "Laghers" da
strom. Sch'ei fuva bial' aura clamava il bab nus gia allas sis per far
veser co il sulegl mava si sin la cuppa dil"Tödi" quei
fuva bi e nies bab era adina attents de mussar a nus las bialas caussas
dalla natira. Ei deva bia da trafficar en hetta e ora dentuorn cu tut
il schischuri da solver era vargaus era quei la detga meisa vischala da
lavar giu.Cunzun far la lenna fuva fetg stregn il bab veva cumprau giu
la tegia vedra ed aschia saviu duvrar quella da barschar, avon stueva
el purtar tut si da" Baumgarten." Quei era in viadi da treis
uras ensi cun in detg buordi.Tut il proviant mavan nus giu leu pertut.
Naven da Tierfed vegneva la rauba tarmessa siado cun ina suga. Buca adina
ha ei funczionau cun las empustaziuns. denton per ordinari era la dunna
Schiesser promta da far ils pacs e spedir quels el hotel Tödi.
Era
bialas vacanzas cuozzen buca semper la mumma sepreparava dad ir sur il
pass. Il bab mirava ora l' aura mintga damaun ed igl emprem di chei
fuva
segir mavan nus cul pentel si dies siado e lu suravi. Il bab cumpignava
nus tochen pleun Bels e turnava lu anavos. El steva aunc ca. treis
jamnas
pli ditg e fineva la sesiun. Il bia era quella vargada entuorn Nossadunna
d' uost. Nus maven cun pass ferm encunter Breil e Danis nua che nus
devan
ina spluntada tier ils parents. Quella gada vein nus visitau la sora
dalla mumma, l'onda Maria. La mumma saveva ch' ella sesanflava buca
bein e ha
vuliu saver co nus savessen segidar. L'onda Maria tarlischava cun ses
egls carins cu nus vegnevan ed ina marenda era spert sin meisa. Ella
veva
quitaus. Ella veva quitaus e sia sanadad fuva mal sclavinada. Gia duas
gadas veva ella giu inflamaziun dil lom e fuva era gia stada a far
cura
si Arosa. Tut quellas curas gidavan aunc buca avunda essend chei deva
lu buca la vera medischina encunter la tuberculosa. Quei era da gliez
temps la pli greva malsogna en nossa val t.
'onda
Maria stueva pia puspei ir a far cura ed ei deva da ponderar co segidar.
Igl aug Benedict stueva ir a luvrar e saveva buca aunc ver quitau dils
tschun affons. Aschia eis' ei sedau che la Teresina ei vegnida tier nus
e mintgin ded els tier siu padrin ni madretscha. Aschia ei la mumma ida
o Danis, visitau la tatta e igl aug Modest e lu dau adia a sia sora e
sco fatg giu, priu cun ella la figliola. Da far la coffra e dar adia fuva
ei iu detg pulit mo la sera tier nus a casa ei vegniu l' encarschedetgna
sur da quella cara buoba. Tut consolar gidava nuot.Jeu hai buca viu miu
bab savens cun schi bia pazienzia sco quellas seras ch' el empruava da
far il pusseivel che la Teresina stoppi buca bargir. Empau allagada ha
quei schau suenter e la scola ha entschiet ed ei ha dau in tec variaziun
ed era pensums. Nus vevan bien ensemen ed era legher olla "Glätti"
nua che nus durmevan e la mumma fageva o cul fier bia ga tochen tard.
Nus fuvan pia sis affons che mavan a scola.
Quei deva il detg hantieri da far pensums ed era enqual bargelada. Mia
scartira fuva schliata ed il bab leva mussar ami da scriver. Quei fuva
stentus essend ch' el teneva miu maun aschi stagn ch' ei fageva mal. Jeu
sundel mai vegnida sil nivel da miu frar Mathias che veva ina bellezia
scartira, e saveva cunzun malegiar fetg bein.Era la Ductrrina emprendevan
nus husliamein. Il bab sedruvava fetg da declarar a mi il s sacrament
digl altar. Quei text che declarava che Niessegner seigi presents sut
las specias da paun e vin. .E lu cunzun realmein e substanzialmein. Quei
pareva ami nundetg grev . Mo la finala eis ei restau zatgei. Las seras
d' unviern mettevan nus meila sin pegna e quei ferdava bein.Migliar in
meil miez cotg avon che ir a letg, era zatgei grondius. Ei deva magari
era aunc autras caussas da far. Nus vivevan en in temps chei fuva aunc
buca eleminau tut quei che la natira purscheva e tier quei udevan era
ils tiers ils pli pigns che jeu sai seregurdar de ver viu vivents. Magari
scheva la mumma la damaun ch' ella veigi viu in pelisch denter las cozzas
da letg mo cu nus buobas sgartavan ils cavels lu vegneva ei fatg la sera
catscha sin nos tgaus. Nus eran tuttavia buca las sulettas che vevan plugls,
na quei deva ei lu dapertut. Enqualga fagevins ina cura cun" Sabadiltinktur".Lu
vevan nus ruaus per in temps. Per cletg ha la chemia anflau mettels encunter
da quellas geislas dalla carstgaunadad.
Continuaziun suonda: Da pli
baul - en Fabrica
|